กิจกรรมในกรุงเทพฯ เนื่องในโอกาส 100 ปีสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 1

เมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายนที่ผ่านมา ทุกสายตาคงจับจ้องไปยังกรุงปารีส ที่ซึ่งผู้นำกว่า 70 ประเทศทั่วโลกไปรวมตัวกันเพื่อรำลึกถึงการสิ้นสุดลง (อย่างน้อยก็ในแนวรบด้านตะวันตก) ของโศกนาฏกรรมครั้งใหญ่เมื่อ 100 ปีที่แล้ว นอกจากพิธีรำลึกแล้ว ปีนี้ยังมีการจัด Peace Conference โดยกรุงปารีสเป็นเจ้าภาพ ถือเป็นการหยิบใช้โอกาสครบรอบศตวรรษมาจัดประชุมสันติภาพอีกครั้ง หลังจากที่ปารีสเคยเป็นเจ้าภาพไปช่วงหลังสิ้นสุดสงครามเมื่อปี ค.ศ. 1919

ปีนี้ยังถือเป็นปีสุดท้ายของกระแสรำลึก 100 ปีสงครามโลกที่เริ่มทำกันตั้งแต่ปี 2014 ทั่วโลก จึงกล่าวได้ว่า ปีนี้เป็นหมุดหมายสำคัญในการทบทวนความรู้ที่เรามีเกี่ยวสงครามโลกครั้งที่ 1

ในกรณีของไทย การรำลึก Armistice ปีนี้ กลับกลายเป็น irony เพราะพร้อมๆ กันกับการรำลึกการสิ้นสุดสงคราม ประเทศไทยก็รำลึกถึงการที่ทหารสยามออกเดินทางจากกรุงเทพฯ ไปถึงประเทศฝรั่งเศสด้วย (ทหารสยามไปถึงมาร์กเซยวันที่ 30 กรกฎาคม สงครามสิ้นสุด 11 พฤศจิกายน ค.ศ. 1918)!

สิ่งที่เราอาจจะไม่ค่อยทราบกัน คือแม้ว่านายกรัฐมนตรีไทยจะไปร่วมกิจกรรมที่ปารีส แต่ที่กรุงเทพฯ เองก็มีกิจกรรมที่หลากหลาย กิจกรรมพิเศษที่สำคัญเกิดขึ้นจากความร่วมมือกันระหว่างสถาบันวิจัยเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ของฝรั่งเศส (IRASEC) และภาควิชาประวัติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในธีมหลักคือบทบาทของชาวเอเชียในสงครามโลกครั้งที่หนึ่งและผลพวงของสงครามต่อชาวเอเชียและประเทศในเอเชีย

เนื่องจากผมไม่มีเวลาในการเขียนสรุปรายละเอียด จึงขอ “ทด” เอาไว้สั้นๆ ว่าเกิดอะไรขึ้นบ้างในกรุงเทพฯ ในช่วงนี้ที่เกี่ยวข้องกับสงครามโลกครั้งที่ 1 และขอประชาสัมพันธ์สำหรับผู้ที่สนใจจะเข้าชม โดยเฉพาะนิทรรศการบางแห่งที่ยังจัดอยู่หลังวันที่ 11 พฤศจิกายน

1. อภิปรายวิชาการ Masters of their own destiny: Asians in the First World War and its Aftermath

จัดขึ้นเมื่อ 9-10 พฤศจิกายนที่ผ่านมา ที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยและที่สมาคมฝรั่งเศส มีนักวิชาการจากหลากหลายประเทศมาพูดเรื่องอินเดีย จีน ญี่ปุ่น สยาม ผมเองเสนอเรื่อง “สมาคมสหายสงคราม: เครือข่ายการเมืองกับการปฏิวัติ 2475” รายละเอียดทั้งหมดของงานจะอยู่ในหนังสือรวมบทคัดย่อที่แจกในงาน สามารถดาวน์โหลดได้จากลิ๊งค์นี้ http://www.irasec.com/documents/fichiers/209.pdf

2. นิทรรศการภาพถ่าย Asians in World War One: A Visual History of the Indians, Siamese, and Vietnamese at War

เป็นนิทรรศการภาพถ่ายของชาวสยาม อินเดีย และเวียดนามในสงครามโลกครั้งที่ 1 จากหอจดหมายเหตุประเทศฝรั่งเศส นิทรรศการไม่ได้มีเฉพาะภาพถ่ายสงคราม แต่มีภาพชีวิตประจำวัน เช่น ทำอาหาร โกนหนวด ออกกำลังกาย จีบสาว ฯลฯ มีคนหลากหลายกลุ่ม เช่น หมอ กรรมกร คนขับรถ เจ้า ฯลฯ สำหรับผู้ที่สนใจ นิทรรศการนี้จัดที่ตึกจามจุรี 10 จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ตั้งแต่ 9-23 พฤศจิกายน

3. นิทรรศการภาพวาดโดยศิลปินชาวสวิส Eugène Burnand

จัดแสดงที่ชั้น 3 สมาคมฝรั่งเศส ตั้งแต่ 9-23 พฤศจิกายน ภาพวาดชุดนี้ของ Burnand จะเน้นใบหน้าของพลทหารธรรมดาทั่วไปจากหลากหลายประเทศที่เข้าร่วมสงครามกับฝ่ายสัมพันธมิตร ในนิทรรศการนี้จะจัดแสดงเฉพาะภาพวาดของทหารเอเชียที่วาดขึ้นช่วงท้ายสงครามและหลังสิ้นสุดสงคราม

4. บทความของ Claire TRAN ในเว็ปไซต์ CNRS ของฝรั่งเศส ชื่อ World War I: Asians on the European Front

Claire TRAN คือผู้อำนวยการสถาบันวิจัยเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ของฝรั่งเศส (IRASEC) ซึ่งที่ทำการอยู่ในสมารมฝรั่งเศส ประเทศไทย บทความนี้เป็นการสรุปบทบาทในภาพรวมของชาวเอเชียในสงครามโลกครั้งแรก และผลกระทบของสงครามที่มีต่อประเทศต่างๆ ในเอเชีย

บทความสามารถเข้าถึงได้ ที่นี่ 

5. นิทรรศการ 100 ปีทหารอาสาสงครามโลกครั้งที่ 1 ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ

จัดพิเศษวันเดียวเท่านั้น คือวันที่ 11 พฤศจิกายนที่ผ่านมานี้ ในงานมีการจัดแสดงสิ่งน่าสนใจ เช่นธงชัยเฉลิมพลผืนที่ทหารสยามใช้เดินขบวนที่ประตูชัยกรุงปารีสในปี ค.ศ. 1919 และปลอกปืนใหญ่ต่างๆ ที่ทหารอาสาสยามนำกลับมาด้วย พร้อมแกะสลักเป็นที่ระลึก

5. งานรำลึกที่อนุสาวรีย์ทหารอาสาสงครามโลกครั้งที่ 1

มีประจำทุกปีในวันที่ 11 พฤศจิกายนที่สนามหลวง ปีนี้เห็นได้ว่าคนมากกว่าปีก่อนๆ เป็นครั้งแรกที่กลุ่มจำลองประวัติศาสตร์ได้เข้ามามีส่วนร่วมอย่างคึกคัก