หนังสือมือสองที่มีประวัติศาสตร์ของมันเอง (The Origins of Chinese Bolshevism by Michael Y. L. Luk)

วันนี้เมื่อปีที่แล้วผมได้เข้าไปร้านหนังสือมือสองเจ้าประจำ เป็นร้านเล็กๆ ที่มีแต่ลูกค้าหน้าเดิมๆ วันนี้รู้สึกประหลาดใจนิดหน่อยที่มีหนังสือฝ่ายซ้ายรวมทั้งหนังสือสายวิจารณ์เหมาหรือสตาลินอยู่หลายเล่ม คิดในใจว่าเจ้าของที่เป็นซ้ายเก่าที่ตาย ญาติเลยเอาหนังสือมาปล่อย หรือไม่ก็ฝ่ายซ้ายสักคนที่เลิกเป็นซ้ายไปแล้ว*

• 

• 

กลับมาที่ร้านหนังสือ ผมซื้อหนังสือเล่มนึงกลับมาเพราะสนใจอ่านเรื่องพวกสมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์จีนสายโซเวียต พอถึงออฟฟิศเปิดปกรองออกดูแล้วชื่อมันคุ้นๆ แฮะ ต้องเป็นคนเขียนหนังสือเล่มนี้ ศ. Michael Luk ยกหนังสือให้เพื่อนชื่อ Yingxiang และ Claude แน่นอน (ปกติร้านนี้ เจ้าของร้านชอบเขียนชื่อหนังสือกับราคาไว้ในปกรอง ผมเลยไม่ได้สนใจในตอนแรก) เมื่อค้นดูก็พบว่าจริงๆ แล้ว Yingxiang & Claude ไม่ใช่คนธรรมดาที่ไหน แต่เป็นสองสามีภรรยา Claude Cadart และ Chen Yingxiang ที่คนในวงการจีนศึกษาเกี่ยวกับประวัติศาสตร์พรรคคอมมิวนิสต์จีนน่าจะรู้จักดี

Cadart เป็นนักวิชาการจีนศึกษา เขาเป็นคนที่วิจารณ์เหมาในตอนที่ฝ่ายซ้ายส่วนใหญ่ในฝรั่งเศสขณะนั้นอวยเหมากันอยู่ นอกจากนั้นเขายังแต่งงานกับ Chen Yingxiang ที่เป็นลูกสาวของ Peng Shuzhi ที่เป็นผู้นำพรรคคอมมิวนิสต์จีนยุคแรก และเป็นสายทรอตสกี้ยิสต์

พวกทรอตสกี้ยิสต์นี่เรียกได้ว่าเป็นชายขอบของชายขอบ เพราะเหมาอิสต์ก็ไม่เอา และพวกสตาลินนิสต์ก็ไม่เอา เมื่อ Peng ลี้ภัยมาปารีสตอน พคจ. ชนะสงครามกลางเมืองเนื่องจากกลัวโดน purge เขาอยู่ที่ปารีสเป็นเวลายี่สิบปีได้ ก่อนจะย้ายไปอยู่อเมริกาจนเสียชีวิต ตัว Claude เพิ่งตายไปเมื่อเดือนพฤษภาปีก่อนนี่เอง ไม่รู้ญาติเอาหนังสือเขามาปล่อยหรืออย่างไร – ที่สำคัญเมื่อเข้าใจเบื้องหลังก็ทำให้เข้าใจเหตุผลว่าทำไม Michael Luk ถึงยกหนังสือเล่มที่เขาเขียนให้สองสามีภรรยา

(*อันที่จริงเคยเกิดเหตุการณ์แบบนี้ขึ้นเหมือนกันตอนไปเที่ยวร้านหนังสือมือสองกับอาจารย์สมศักดิ์ ในร้านแรก ผมได้เจอกับหนังสือเรื่องจีนคลาสสิคหลายเล่มที่อยากได้ หมดเงินไปเป็นร้อยยูโร โดนอาจารย์ล้อว่าหมดเงินเยอะเลยนะ แต่พอไปถึงร้านที่สอง อาจารย์แกก็เจอเข้ากับคลังหนังสือฝ่ายซ้ายหลายเล่ม ซึ่งเป็นชุดที่แกมีอยู่แล้วที่เมืองไทยแต่ไม่สามารถขนมาที่นี่ได้ด้วยเหตุผลที่ทราบกันดี พวกเราสงสัยกันว่าหนังสือพวกนี้ คงถูกเอามาปล่อยตอนเจ้าของตายไป – ในท้ายที่สุด ก็เลยหมดกันไปคนละร้อยกว่ายูโร จำไม่ได้ว่าใครหมดไปมากกว่ากัน)