บ่นเรื่องความห่วยแตกของระบบราชการฝรั่งเศส

นักเรียนฝรั่งเศสทุกคนเท่าที่ผมทราบ ไม่มีแม้แต่คนเดียวที่ไม่เคยประสบปัญหากับระบบราชการที่นี่ เรื่องนี้สำหรับผมเป็นปัญหาใหญ่ที่สุด เสียทั้งเวลาทั้งเงินทั้งสุขภาพจิตโดยใช่เรื่อง  ทำเอาคนเสียน้ำตามานักต่อนักแล้ว

ครั้งล่าสุดนี้ผมเดินทางมาถึงฝรั่งเศสด้วยวีซ่านักเรียนระยะยาว มีอายุ 1 ปี เมื่อมาถึงเดือนพฤศจิกายนที่ผ่านมา ตามระเบียบแล้วจะต้องส่งเอกสารไปที่องค์กรตรวจคนเข้าเมือง (OFII) เพื่อให้เขาออกเอกสารรับรองวีซ่าของเรา จากนั้นถึงจะเรียกได้ว่าวีซ่าได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการ เอาไปใช้ยื่นเรื่องกับราชการ เช่น ขอเงินช่วยเหลือค่าเช่าบ้านสำหรับนักเรียนได้ (CAF)

ปกติที่แล้ว ราชการจะต้องนัดให้เอาวีซ่าไปรับรองภายในสามเดือนนับจากวันที่มาถึง เมื่อผมมาฝรั่งเศสครั้งแรก 5 ปีก่อน ผมได้รับใบนัดอย่างรวดเร็ว ไม่มีปัญหา แต่ครั้งนี้ผ่านไปสามเดือน ก็ยังไม่ได้ใบนัด ผมจึงเขียนอีเมลไปถาม จึงได้คำตอบว่า ตอนนี้กระดาษพิเศษที่ใช้เป็นใบรับรองวีซ่านั้นขาดสต็อค จะได้เมื่อไหร่ก็ไม่ทราบ ขอให้รอต่อไป

ล่วงมาจนถึงเดือนเมษา คือกว่า 5 เดือนที่ผมมาถึง ผมถึงจะได้ใบนัด เพื่อให้เจ้าหน้าที่เอาสติ๊กเกอร์ที่ดูราคาถูกๆ แปะใส่พาสปอร์ต พร้อมกับปั๊มหนึ่งที เป็นอันเสร็จสิ้นกระบวนการ ทั้งหมดนี้เป็นเวลาเกือบครึ่งปี ที่ผมไม่ได้เงินช่วยเหลือค่าบ้านที่ควรจะได้ ถึงตอนนี้ก็ยังไม่ได้ เพราะกว่าจะส่งใบรับรองวีซ่าที่ว่าไป กว่าเขาจะพิจารณา ก็ใช้เวลาอีกหลายเดือน

มาถึงเดือนมิถุนายน หลังจากวีซ่าได้รับการรับรองได้เดือนสองเดือน ก็ถึงเวลาที่ผมจะขอต่ออายุวีซ่าใหม่อีกแล้ว เนื่องจากว่าปีนี้ ผมจะต้องกลับไปช่วยอาจารย์ที่ปรึกษาจัดงานที่ไทยช่วงเดือนกันยา

ตามระเบียบแล้วเขาให้ต่ออายุวีซ่าได้สองเดือนก่อนวีซ่าเดิมจะหมดอายุ ดังนั้นแล้วตามขั้นตอนปกติ ผมจะเริ่มกระบวนการนัดและยื่นเอกสารขอต่อวีซ่าได้ในเดือนกันยา (วีซ่าผมหมดอายุเดือนพฤศจิกา) ถ้าเขาจัดการรวดเร็ว เหมือนขอพาสปอร์ตหรือทำบัตรประชาชนในไทยได้ก็คงดี แต่อนิจจา นี่มันประเทศฝรั่งเศส

การต่ออายุวีซ่า หน่วยงานที่รับผิดชอบนั้นเรียกว่า Préfecture ตามขั้นตอนแล้ว เมื่อเรานัดวัน แล้วยื่นเอกสารครบถ้วน เขาจะให้กระดาษแผ่นนึงมาทันที เรียกว่า Récépissé เอาไว้แทนวีซ่า/บัตรพำนักของจริง เจ้าแผ่นกระดาษนี้ มักจะมีอายุสามเดือน ระหว่างสามเดือนนั้น Préfecture เขาจะส่งเอกสารเราไปให้ส่วนกลางพิจารณา เมื่อรับรองแล้วจึงจะส่ง sms มาให้ เพื่อให้เราไปรับบัตรพำนัก ซึ่งเป็นบัตรแข็ง มีอายุ 1 ปี ปกติแล้วเขาก็จะเรียกไปรับบัตรแข็งที่ว่านี้ภายใน 2-3 เดือนตามอายุของ Récépissé แต่ก็มีหลายคนที่ได้ช้า ต่ออายุ Récépissé หลายรอบ กว่าจะได้บัตรจริง

หน่วยงาน Préfecture ในเขตผม ให้นักเรียนนัดวันยื่นเอกสารออนไลน์ได้ แต่ผมเข้าไปแล้วเว็ปพัง วันนี้ผมจึงตัดสินใจเดินทางไปเพื่อสอบถามว่า จะยื่นเอกสารเป็นกรณีพิเศษตั้งแต่ปลายเดือนนี้ (4 เดือนก่อนวีซ่าหมดอายุ) เพื่อให้ได้บัตรแข็งทันก่อนจะเดินทางกลับไทยเดือนกันยายน ได้หรือไม่ เพราะหากผมได้แค่ Récépissé จะเกิดปัญหาว่า เมื่อเขาแจ้งให้มารับบัตรแข็ง ผมจะอยู่ไทย เดินทางมารับไม่ได้ (และเขาห้ามให้คนอื่นรับแทน) ดังนั้นแล้ว จึงอยากจะเริ่มกระบวนการให้เร็วที่สุด หากเป็นไปตามแผนนี้ ประมาณปลายเดือนสิงหา ก็ควรจะได้บัตรแข็ง ก่อนเดินทางกลับไทยพอดี

Préfecture เขตผม เปิดรับเรื่องต่างชาติ แค่เฉพาะช่วง 9 โมงถึง 11 โมง ผมเดินทางไปถึง 9 โมง มีคนเข้าคิวยาวเหยียดหน้าทางเข้า มีคนจากหลากหลายที่ ทั้งอาหรับ อาฟริกา คนจีน คนหน้าตาฝรั่งๆ บางทีมากันทั้งครอบครัว หลายคนก็เอาลูกเด็กเล็กแดงมาด้วย วิ่งเล่น ตะโกนโหวกเหวก ร้องไห้วุ่นวายไปหมด ผมเข้าคิวอยู่นาน ฝนก็ตก โชคดีที่มีร่มมา หลายคนไม่มีก็ต้องเปียกๆ กันไป

พอเข้าไปข้างในก็รับบัตรคิว รออีกประมาณ 3 ชั่วโมง คนที่รอร้อยกว่าคน แต่มีเจ้าหน้าที่รับเรื่องแค่สองคน พอถึงคิวผม เจ้าหน้าที่ก็หงุดหงิดและเหนื่อย ผมก็หงุดหงิดและง่วง เจ้าหน้าที่ฟังเรื่องแล้วก็ไม่รู้ทำไง โทรไปหาอีกหน่วยงานหนึ่ง สุดท้ายบอกผมว่า ก็ให้มายื่นเดือนสิงหาได้ เขาจะออก Récépissé ให้ แต่ถ้าเรียกให้รับบัตรแข็ง จะต้องบินกลับมา

ผมโมโหมาก จึงอธิบายไปว่า เหตุผลที่ผมมาวันนี้ ก็เพื่อที่ว่าจะทำเรื่องล่วงหน้านานๆ จะได้บัตรแข็งก่อนเดินทางกลับไทย ผมบินไปบินมาไม่ได้ จะต้องลงพื้นที่หลายเดือน และเป็นนักเรียน ไม่มีตัง สุดท้ายเขาก็บอกว่าเสียเวลาคนอื่นที่รอคิว ผมจึงขอบคุณและทิ้งท้ายว่า คุณนี่ช่างมีประสิทธิภาพจริงๆ

วันนี้ผมคงหงุดหงิด เสียสุขภาพจิตทั้งวัน ผมไม่โทษเจ้าหน้าที่คนนั้นด้วยซ้ำไป แต่โกรธระบบฝรั่งเศสที่ทำให้เกิดเหตุการณ์นี้ขึ้น ทำไมต้องทำให้ขั้นตอนอะไรๆ ยุ่งยากขนาดนี้? ใครได้ประโยชน์? ทำไมไม่เพิ่มคนทำงานราชการแบบนี้ให้มากขึ้น เพราะภาระงานที่หนักแบบนี้ไม่น่าจะเป็นประโยชน์กับใครเลย?

คำตอบเหล่านี้คงตอบไม่ได้ หลายอย่างกลายเป็น “วัฒนธรรม” ที่แย่ไปแล้ว ไม่มีใครกล้าแตะ และที่สำคัญ คนฝรั่งเศสทั่วไปอาจจะไม่เจอเหตุการณ์แบบนี้ มากเท่าคนต่างชาติทั้งหลาย จึงรู้สึกว่าไม่ต้องทำอะไร

หลายคนเจอหนักกว่าผมมาก แต่ก็คงรู้สึกแบบเดียวกัน คือปลง เจอคนไทยหัวอกเดียวกันก็ชวนกันบ่นเป็นวันๆ อยู่นานเข้าเจอบ่อยๆ ก็ชินชาจนรู้สึกเป็นเรื่องปกติ ความจริงถ้าไม่ได้ภาษาฝรั่งเศส ก็ทำอะไรมากไม่ได้ ต้องก้มหัวยอมเขาไป เจ้าหน้าที่ว่าอะไรก็ต้องตามนั้น ที่นี่ไม่มีใครพูดอังกฤษเลย ผมโชคดีที่อยู่มาหลายปี ภาษาพอได้ แม้จะไม่ช่วยให้ได้ผลดีอะไรขึ้นมา แต่อย่างน้อยก็พอจะเถียงจะด่าคนได้ ลดความหงุดหงิดลงได้บ้าง

เรื่องนี้เรื่องเดียว ทำให้ผมคิดถึงเมืองไทย อยากกลับไทย แม้ที่ไทยจะมีปัญหาอื่นเต็มไปหมด แต่ที่นี่ระบบมันตอกย้ำเราอยู่ตลอดเวลาว่า ที่นี่ไม่ใช่ที่ของเรา เรารู้สึกเป็นคนต่างชาติเสมอ เพราะเขาจัดการเรื่องคนต่างชาติ แม้แต่นักเรียนปริญญาเอกอย่างผม ได้อย่างแย่มากๆ ไม่ต้องนับคนไม่มีบัตร ผู้ลี้ภัย คนไม่ได้ภาษาฝรั่งเศส ฯลฯ 

Author: Din Buadaeng

A History Student View all posts by Din Buadaeng